در دنیای امروز که مدیریت مصرف انرژی و کاهش هزینه‌های جاری ساختمان‌ها به یکی از دغدغه‌های اصلی مدیران تاسیسات و مالکان بدل شده است، بهینه‌سازی عملکرد سیستم‌های سرمایش و گرمایش اهمیت دوچندانی پیدا کرده است. بخش عمده‌ای از انرژی الکتریکی مصرفی در ساختمان‌های بزرگ اداری، تجاری و مسکونی به تجهیزات تهویه مطبوع اختصاص دارد و در این میان، تنظیمات نادرست یا عدم آماده‌سازی اصولی این تجهیزات برای تغییر فصل می‌تواند بار مالی سنگینی را به همراه داشته باشد. یکی از کلیدی‌ترین تجهیزاتی که نقش واسط را در توزیع هوای مطبوع ایفا می‌کند، دستگاه هواساز است که تنظیم دقیق و تغییر فصل اصولی آن می‌تواند به تنهایی تغییر شگرفی در راندمان کل سیستم ایجاد کند. با شروع فصل گرم و نیاز به تغییر وضعیت سیستم از گرمایش به سرمایش، یا بالعکس، اقدامات فنی و استانداردی وجود دارد که اگر به درستی اجرا شوند، نه تنها طول عمر تجهیزات را افزایش می‌دهند، بلکه به شکلی ملموس و شگفت‌انگیز پتانسیل کاهش ۳۰ درصدی قبض برق را برای مجموعه به ارمغان می‌آورند. در این مقاله جامع، ابتدا به بررسی ماهیت، کاربردها و انواع سیستم‌های هواساز می‌پردازیم و سپس راهکارهای عملی و کاملاً اصولی تغییر فصل این تجهیزات را برای دستیابی به حداکثر صرفه‌جویی در مصرف انرژی بررسی خواهیم کرد.
برای درک بهتر فرآیند بهینه‌سازی، ابتدا باید به این پرسش پاسخ دهیم که دستگاه هواساز چیست و چه جایگاهی در یک سیستم تهویه مطبوع مدرن دارد. هواساز یا به اصطلاح علمی‌تر آن، واحد توزیع و هوارسانی، دستگاهی است که برای تنظیم دما، رطوبت، گردش هوا و پاکسازی جریان هوای ورودی به فضاهای داخلی ساختمان طراحی و ساخته شده است. این دستگاه به طور معمول خود به تنهایی عامل تولید سرما یا گرما نیست، بلکه به عنوان یک واسط عمل می‌کند؛ به این معنا که سیال سرمایشی مانند آب چیلر یا سیال گرمایشی مانند آب گرم دیگ موتورخانه به درون کویل‌های این دستگاه جریان می‌یابد و سپس با عبور هوای محیط از روی این کویل‌ها توسط فن‌های قدرتمند، دمای هوا به میزان مطلوب می‌رسد. کاربرد هواسازها بسیار گسترده است و از مجتمع‌های مسکونی بزرگ، برج‌های اداری و مراکز خرید گرفته تا محیط‌های حساس نظیر بیمارستان‌ها، اتاق‌های تمیز، کارخانجات داروسازی و صنایع غذایی که نیازمند کنترل دقیق دما، رطوبت و سطح آلاینده‌ها هستند، کشیده شده است. بدون وجود یک هواساز کارآمد، امکان توزیع یکنواخت و باکیفیت هوا در متراژهای بالا عملا غیرممکن خواهد بود.
بسته به نوع کاربری و نیاز پروژه، هواسازها در انواع و مدل‌های مختلفی طراحی و تولید می‌شوند که هر کدام ویژگی‌های ساختاری متفاوتی دارند. از نظر معماری ساخت، این دستگاه‌ها به دو دسته کلی افقی و عمودی تقسیم می‌شوند تا امکان جانمایی آن‌ها در فضاهای مختلف موتورخانه یا پشت‌بام فراهم باشد. از سوی دیگر، هواسازها از نظر نحوه تامین هوای تازه به مدل‌های مختلفی از جمله هواسازهای معمولی با هوای برگشتی و هواسازهای هایژنیک یا بهداشتی تفکیک می‌شوند. در مدل‌های معمولی، درصدی از هوای داخل ساختمان دوباره به دستگاه بازمی‌گردد و با هوای تازه مخلوط می‌شود تا در مصرف انرژی صرفه‌جویی شود، اما در هواسازهای هایژنیک که در بیمارستان‌ها و آزمایشگاه‌ها کاربرد دارند، از هوای برگشتی استفاده نمی‌شود و دستگاه به صورت صد در صد از هوای تازه تغذیه کرده و با بهره‌گیری از فیلترهای فوق‌پیشرفته و پیشرفته مانند فیلترهای هپا و اولپا، محیطی کاملاً استریل را فراهم می‌سازد. شناخت این تنوع ساختاری به مهندسان کمک می‌کند تا بر اساس اقلیم و کاربری سازه، دقیق‌ترین انتخاب را داشته باشند، چرا که گام اول در مدیریت انرژی، انتخاب تجهیزات متناسب با نیاز واقعی سازه است.
هنگامی که صحبت از انتخاب و خرید این تجهیزات حیاتی به میان می‌آید، کارفرمایان و مهندسان مشاور همواره به دنبال یافتن گزینه‌ای هستند که علاوه بر دوام بالا، از بالاترین استانداردهای راندمان انرژی برخوردار باشد. در بازار امروز، شرکت تهویه آسمان به عنوان یکی از نام‌های پیشرو و معتبر در صنعت تهویه مطبوع، با تکیه بر دانش فنی متخصصان خود و بهره‌گیری از ماشین‌آلات پیشرفته، اقدام به طراحی و تولید طیف وسیعی از تجهیزات سرمایشی و گرمایشی نموده است. این مجموعه صنعتی با درک درست از نیازهای اقلیمی کشور، توانسته است محصولاتی باکیفیت و همگام با استانداردهای بین‌المللی را روانه بازار کند. سبد محصولات این برند شامل انواع هواسازهای ساختمانی و صنعتی، چیلر هوا خنک با راندمان بالا و انواع فن کویل سقفی است که همگی با هدف ایجاد بالاترین میزان آسایش حرارتی و کمترین میزان مصرف انرژی طراحی شده‌اند. یکپارچگی در زنجیره تولید این برند به این معناست که تمامی اجزای یک سیستم تهویه، از بخش تولید برودت یعنی چیلرها تا بخش توزیع یعنی هواسازها و فن کویل‌ها، به صورت کاملاً هماهنگ با یکدیگر همپوشانی دارند و این هماهنگی ساختاری، خود یکی از مهم‌ترین عوامل در جلوگیری از اتلاف انرژی و کاهش هزینه‌های برق به شمار می‌رود.
خرید مستقیم از یک تولیدکننده اصیل و باسابقه مانند تهویه آسمان، مزیت‌های بی‌شماری را برای پروژه‌های عمرانی به همراه دارد که فراتر از بحث‌های مالی کوتاه‌مدت است. زمانی که شما واسطه‌ها را حذف کرده و مستقیماً با کارخانه تولیدکننده وارد مذاکره می‌شوید، امکان سفارشی‌سازی دقیق تجهیزات بر اساس ویژگی‌های معماری و جغرافیایی پروژه شما فراهم می‌شود. این امر به این معنی است که ظرفیت دستگاه‌ها دقیقاً مطابق با نیاز واقعی ساختمان محاسبه و ساخته می‌شود و از خرید دستگاه‌های با ظرفیت نامناسب که عامل اصلی اتلاف انرژی و صعود قیمت‌ها هستند، جلوگیری می‌شود. علاوه بر این، دسترسی مستقیم به خدمات پس از فروش، تامین قطعات یدکی اصلی در کوتاه‌ترین زمان ممکن و بهره‌مندی از گارانتی معتبر کارخانه، تضمین‌کننده عملکرد پایدار سیستم در طول سالیان متمادی است. مهندسان پروژه با این انتخاب می‌توانند مطمئن باشند که در بررسی و استعلام قیمت هواساز ایرانی بهترین کیفیت ممکن را در کنار قیمت رقابتی دریافت می‌کنند و سرمایه‌گذاری آن‌ها در طولانی‌مدت به واسطه کاهش هزینه‌های تعمیرات و نگهداری، کاملاً توجیه‌پذیر خواهد بود.
با نزدیکی به فصل گرم سال، فرآیند تغییر فصل هواساز باید به عنوان یک پروژه فنی حساس و برنامه‌ریزی‌شده نگریسته شود و نباید آن را تنها در روشن یا خاموش کردن چند کلید ساده خلاصه کرد. برای دستیابی به هدف بزرگ کاهش ۳۰ درصدی مصرف برق، اولین و مهم‌ترین گام اصولی در تغییر فصل، سرویس و شستشوی کامل کویل‌های سرمایشی و فیلترهای دستگاه است. در طول ماه‌های گذشته، تجمع گرد و غبار، رسوبات و آلاینده‌ها بر روی فین‌های نازک کویل و الیاف فیلترها، لایه‌ای عایق ایجاد می‌کند که مانع از انتقال حرارت مناسب بین آب چیلر و جریان هوا می‌شود. وقتی انتقال حرارت به درستی صورت نگیرد، فن هواساز مجبور است برای جبران افت دما با دور بالاتر و در مدت زمان طولانی‌تری کار کند و از سوی دیگر، چیلر هوا خنک متصل به آن نیز برای پایین آوردن دمای آب برگشتی، باید انرژی الکتریکی بسیار بیشتری مصرف کند. شستشوی اصولی کویل‌ها با مواد شوینده مخصوص و غبارزدایی یا تعویض فیلترهای اولیه و ثانویه، مقاومت در برابر جریان هوا را به شدت کاهش داده و راندمان حرارتی را به اوج می‌رساند که این اقدام به تنهایی سهم عمده‌ای در بهینه‌سازی مصرف برق کل ساختمان دارد.
گام بعدی در این مسیر هوشمندانه، بازبینی دقیق و تنظیم زوایای دمپرهای هوای تازه و هوای برگشتی است که تاثیر شگفت‌انگیزی بر بار برودتی ساختمان می‌گذارد. در فصولی که هوای بیرون از نظر دما و رطوبت در شرایط مساعدی قرار دارد، می‌توان با بهره‌گیری از سیستم اکونومایزر یا مدیریت هوشمند دمپرها، از هوای خنک بیرون برای تهویه داخل استفاده کرد بدون اینکه نیازی به روشن شدن چیلر باشد. اما در روزهای گرم تابستان، ورود بیش از حد هوای گرم و مرطوب بیرون به داخل هواساز، بار برودتی بسیار سنگینی را به سیستم تحمیل می‌کند که نتیجه آن کارکرد مداوم کمپرسورهای چیلر و افزایش نجومی قبض برق است. تنظیم اصولی دمپرها در زمان تغییر فصل به گونه‌ای که تنها میزان هوای تازه مورد نیاز برای تنفس افراد تامین شود و مابقی نیاز سیستم از طریق گردش هوای خنک برگشتی داخل ساختمان تامین گردد، نرخ اتلاف انرژی را به شکل چشمگیری سرکوب می‌کند. هماهنگی این بخش با عملکرد سایر تجهیزات توزیع‌کننده مانند انواع فن کویل سقفی که در زون‌های مختلف ساختمان قرار دارند، باعث می‌شود هوای خنک شده با کمترین فشار به چیلر مرکزی، در تمام فضاها به صورت متعادل جریان یابد.
یکی دیگر از اسرار کاهش مصرف برق در زمان تغییر فصل، بررسی و تنظیم سیستم انتقال قدرت فن هواساز، یعنی تسمه‌ها، فولی‌ها و یاتاقان‌ها است. تراز نبودن فولی‌ها یا شل بودن تسمه‌ها باعث هدررفت گشتاور موتور و کاهش دبی هوای تولیدی می‌شود، در حالی که موتور دستگاه همچنان در حال مصرف کامل جریان برق است. همچنین سفت بودن بیش از حد تسمه‌ها فشار مضاعفی به یاتاقان‌ها وارد کرده و آمپراژ مصرفی الکتروموتور را بالا می‌برد. روان‌کاری و گریس‌کاری دوره‌ای یاتاقان‌ها در ابتدای فصل جدید، اصطکاک مکانیکی را به حداقل ممکن می‌رساند و به الکتروموتور اجازه می‌دهد تا با روان‌ترین حالت ممکن به چرخش درآید. امروزه با نصب درایوهای کنترل دور یا اینورتر بر روی موتور فن هواسازها، می‌توان دور فن را بر اساس نیاز لحظه‌ای ساختمان تنظیم کرد که این تکنولوژی در کنار اورهال مکانیکی دستگاه، جهش بزرگی در صرفه‌جویی انرژی الکتریکی ایجاد می‌کند و تجربه نشان داده مجموعه‌ای که این زنجیره از اقدامات فنی را به درستی پیاده‌سازی کند، به راحتی به هدف کاهش سی درصدی هزینه‌ها دست خواهد یافت.
در نهایت، دستیابی به یک سیستم تهویه مطبوع کارآمد و فوق‌العاده کم‌مصرف، نیازمند یک نگاه سیستمی و همه‌جانبه است که در آن کیفیت ساخت تجهیزات و نحوه نگهداری آن‌ها مکمل یکدیگر هستند. انتخاب بهترین برند هواساز در بازار که از متریال باکیفیت، عایق‌بندی مناسب بدنه برای جلوگیری از افت فرار هوا، و فن‌های دارای تاییدیه مدیریت انرژی استفاده می‌کند، زیرساخت لازم را برای یک مدیریت انرژی موفق فراهم می‌سازد. شرکت تهویه آسمان با درک این زنجیره حیاتی، محصولات خود را به گونه‌ای طراحی کرده است که فرآیند نگهداری و تغییر فصل آن‌ها برای تکنسین‌های تاسیسات به ساده‌ترین و اصولی‌ترین روش ممکن قابل اجرا باشد. اجرای دقیق پروتکل‌های تغییر فصل، شامل شستشوی کویل، نظافت و تعویض فیلترها، تنظیم دمپرها و بهینه‌سازی بخش‌های مکانیکی، نه تنها لبخند رضایت را بر لبان ساکنان ساختمان به دلیل دریافت هوای مطبوع می‌نشاند، بلکه با کاهش بار اضافی از روی دوش چیلرها و فن‌ها، تحولی بزرگ در امور مالی ساختمان و کاهش هزینه‌های انرژی الکتریکی رقم می‌زند.